អត្ថាធិប្បាយ សុភាសិតខ្មែរ៖ ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល

អត្ថបទអត្ថាធិប្បាយ សុភាសិតខ្មែរ៖ 

ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល

កម្រោងតែង

• សុភាសិត៖ ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល
  • សេចក្តីផ្តើម
    • អត្ថន័យរួមនៃសុភាសិត
    • សារៈសំខាន់នៃការជ្រើសរើសមិត្ត
  • តួសេចក្តី
    • និយមន័យ «អ្នកប្រាជ្ញ» និង «មនុស្សពាល»
    • ហេតុអ្វីត្រូវសេពអ្នកប្រាជ្ញ? (ការទទួលបានចំណេះដឹង សីលធម៌ និងការរីកចម្រើន)
    • ហេតុអ្វីមិនត្រូវត្រាប់មនុស្សពាល? (ការធ្លាក់ចុះសីលធម៌ គ្រោះថ្នាក់ និងអន្តរាយ)
    • ឥទ្ធិពលនៃមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញខ្លួន
  • សេចក្តីបញ្ចប់
    • ការសង្ខេបមតិ
    • ការផ្តល់អនុសាសន៍សម្រាប់ជីវិតរស់នៅ

គន្លឺះតែង

ពាក្យគន្លឹះ	អត្ថន័យ	ការអនុវត្តក្នុងជីវិត
សេព	ការរាប់អាន ការជិតស្និទ្ធ	ជ្រើសរើសមិត្តល្អជួយជ្រោមជ្រែង
អ្នកប្រាជ្ញ	អ្នកមានចំណេះដឹង និងគុណធម៌	រៀនសូត្រតាមគំរូ និងដំបូន្មាន
ត្រាប់	ការធ្វើតាម ការយកតម្រាប់	កុំយកគំរូតាមសកម្មភាពអវិជ្ជមាន
មនុស្សពាល	មនុស្សអាក្រក់ មនុស្សឥតសីលធម៌	ជៀសវាងការសេពគប់ និងការដើរតាម

របៀប

• ១. សេចក្តីផ្តើម
  • ពន្យល់ពីសារៈសំខាន់នៃទំនាក់ទំនងសង្គមចំពោះបុគ្គលម្នាក់ៗ។
  • ការលើកយកសុភាសិត «ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល» មកបង្ហាញ។
  • ការបង្ហាញទិសដៅនៃអត្ថបទ។
• ២. តួសេចក្តី
  • ក. ការបកស្រាយពាក្យគន្លឹះ៖ ពន្យល់អត្ថន័យនៃពាក្យ សេព, ត្រាប់, អ្នកប្រាជ្ញ និងមនុស្សពាល។
  • ខ. ការសេពគប់អ្នកប្រាជ្ញ៖ អ្នកប្រាជ្ញមិនត្រឹមតែមានចំណេះវិជ្ជាខ្ពង់ខ្ពស់ទេ ប៉ុន្តែមានសីលធម៌ល្អ។ ការនៅក្បែរអ្នកប្រាជ្ញធ្វើឱ្យយើងទទួលបានពន្លឺបញ្ញា។
  • គ. ការជៀសវាងមនុស្សពាល៖ មនុស្សពាលតែងនាំយើងទៅរកផ្លូវអបាយមុខ ការសេពគ្រឿងស្រវឹង ល្បែងស៊ីសង និងអំពើខុសច្បាប់។
  • ឃ. ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង៖ ប្រៀបធៀបដូចជាការនៅក្បែរអ្នកលក់ទឹកអប់ យើងនឹងក្រអូបតាម តែបើនៅក្បែរអ្នកលក់ត្រីស្អុយ យើងនឹងធុំក្លិនស្អុយតាម។
• ៣. សេចក្តីបញ្ចប់
• វាយតម្លៃតម្លៃអប់រំនៃសុភាសិត។
• ការអំពាវនាវឱ្យយុវជនចេះជ្រើសរើសមិត្តភក្តិ និងផ្លូវដើរឱ្យបានត្រឹមត្រូវដើម្បីអនាគត។

អត្ថបទតែង   

    មនុស្សម្នាក់ៗមិនអាចរស់នៅតែម្នាក់ឯងបានឡើយ ពោលគឺត្រូវមានការរាប់អានមិត្តភក្តិ និងការសេពគប់ជាមួយមនុស្សជុំវិញខ្លួន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការជ្រើសរើសមនុស្សដែលយើងត្រូវរាប់អាន គឺជាកត្តាកំណត់ជោគវាសនា និងអនាគតរបស់យើងម្នាក់ៗ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបបុរាណាចារ្យខ្មែរបានចងក្រងជាសុភាសិតទុកជាដំបូន្មានថា «ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល» ដែលមានន័យថា ឱ្យយើងចូលចិត្តរាប់អានអ្នកមានចំណេះដឹង និងគុណធម៌ ហើយជៀសវាងការធ្វើតាមមនុស្សអាក្រក់។

    ជាដំបូង យើងត្រូវយល់ពីនិយមន័យនៃពាក្យសំខាន់ៗក្នុងសុភាសិតនេះ។ ពាក្យថា «សេព» សំដៅលើការសេពគប់ ការរាប់អាន ឬការរស់នៅជិតស្និទ្ធ។ «អ្នកប្រាជ្ញ» មិនមែនសំដៅតែលើអ្នកដែលមានសញ្ញាបត្រខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើបុគ្គលដែលមានទាំងចំណេះដឹង មានបញ្ញាស្មារតីភ្លឺស្វាង និងមានសីលធម៌ល្អប្រពៃ។ រីឯពាក្យថា «ត្រាប់» គឺការធ្វើតាម ការយកគំរូតាម ឬការតម្រាប់តាមសកម្មភាពណាមួយ។ ចំណែក «មនុស្សពាល» គឺជាមនុស្សដែលគ្មានសីលធម៌ ចូលចិត្តបង្កបញ្ហា មិនស្គាល់ខុសត្រូវ និងតែងតែនាំអ្នកដទៃឱ្យធ្លាក់ក្នុងផ្លូវអបាយមុខ។

    ហេតុអ្វីបានជាយើងត្រូវសេពអ្នកប្រាជ្ញ? ការរាប់អានអ្នកប្រាជ្ញប្រៀបដូចជាការដើរតាមពន្លឺភ្លើងនៅពេលយប់។ អ្នកប្រាជ្ញតែងតែមានពាក្យទូន្មានល្អៗ មានគំនិតច្នៃប្រឌិត និងតែងតែលើកទឹកចិត្តយើងឱ្យខិតខំរៀនសូត្រ និងធ្វើអំពើល្អ។ នៅពេលយើងនៅក្បែរអ្នកមានចំណេះដឹង យើងនឹងចេះគិតពិចារណាបានវែងឆ្ងាយ ចេះដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី និងមានឱកាសអភិវឌ្ឍខ្លួនឱ្យក្លាយជាធនធានដ៏មានតម្លៃក្នុងសង្គម។ ដូចពាក្យស្លោកមួយទៀតពោលថា «នៅក្បែរអ្នកប្រាជ្ញ អាចក្លាយជាបណ្ឌិត»។

    ផ្ទុយទៅវិញ ការត្រាប់តាមមនុស្សពាលគឺជាការដើរចូលទៅក្នុងរណ្តៅនៃក្តីវិនាស។ មនុស្សពាលតែងតែមានចរិតលក្ខណៈអវិជ្ជមាន ដូចជាការសេពគ្រឿងញៀន ការលេងល្បែងស៊ីសង ការបង្កជម្លោះ និងការមិនគោរពច្បាប់ទម្លាប់សង្គម។ ប្រសិនបើយើងដើរតាមគន្លងរបស់ពួកគេ ឬយកតម្រាប់តាមសកម្មភាពរបស់ពួកគេ យើងនឹងបាត់បង់កិត្តិយស បាត់បង់អនាគត និងអាចឈានទៅដល់ការជាប់ពន្ធនាគារ ឬបាត់បង់ជីវិតទៀតផង។ ឥទ្ធិពលនៃមនុស្សពាលគឺមានកម្លាំងខ្លាំងណាស់ ប្រសិនបើយើងមានចិត្តមិនដាច់ស្រេច យើងនឹងងាយរងគ្រោះដោយសារការអូសទាញរបស់ពួកគេ។

    ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏មានសម្តែងក្នុងមង្គលសូត្រដែរថា «អសេវនា ច ពាលានំ បណ្ឌិតានញ្ច សេវនា» ដែលមានន័យថា ការមិនសេពគប់មនុស្សពាល និងការសេពគប់អ្នកប្រាជ្ញ គឺជាមង្គលដ៏ឧត្តម។ នេះបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថា មិនថាអតីតកាល ឬបច្ចុប្បន្នកាល ការជ្រើសរើសមិត្តនៅតែជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសុភមង្គលក្នុងជីវិត។ យើងអាចសង្កេតឃើញថា យុវជនជាច្រើនដែលធ្លាក់ខ្លួនខូចអនាគត គឺភាគច្រើនមកពីការសេពគប់មិត្តភក្តិខុស ឬការចង់សាកល្បងត្រាប់តាមទង្វើមិនល្អរបស់មនុស្សពាលក្នុងសង្គម។

    សរុបសេចក្តីមក សុភាសិត «ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល» គឺជាត្រីវិស័យសម្រាប់តម្រង់ផ្លូវជីវិតឱ្យដើរលើផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ការរាប់អានមនុស្សល្អ និងការជៀសវាងមនុស្សអាក្រក់ មិនត្រឹមតែនាំមកនូវផលប្រយោជន៍សម្រាប់បុគ្គលផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជួយឱ្យសង្គមជាតិទាំងមូលមានសណ្តាប់ធ្នាប់ និងការរីកចម្រើនផងដែរ។ ក្នុងនាមជាមនុស្សដែលចង់បានសេចក្តីសុខ និងភាពជោគជ័យ យើងគ្រប់គ្នាគប្បីពិចារណាឱ្យបានដិតដល់មុននឹងសម្រេចចិត្តរាប់អាននរណាម្នាក់ ឬយកតម្រាប់តាមនរណាម្នាក់។

ភិក្ខុ អកក្ខឡោ​ ថាច់ភឿកអាង