អធិប្បាយសុភាសិតខ្មែរ៖ និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ និយាយថៃ្ងព្រៃមានត្រចៀក

 អធិប្បាយសុភាសិតខ្មែរ

និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ និយាយថៃ្ងព្រៃមានត្រចៀក

    នៅក្នុងសង្គមខ្មែរតាំងពីបុរាណកាលមក ដូនតាបានបន្សល់ទុកនូវពាក្យស្លោក និងសុភាសិតជាច្រើនដែលជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីតថភាពសង្គម និងជាមាគ៌ាសម្រាប់អប់រំទូន្មានកូនចៅឱ្យដើរតាមផ្លូវត្រូវ។ ក្នុងចំណោមនោះ សុភាសិតដែលថា "និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ និយាយថៃ្ងព្រៃមានត្រចៀក" គឺជាការដាស់តឿនដ៏មានតម្លៃបំផុតមួយទាក់ទងនឹងសីលធម៌នៃការនិយាយស្តី និងការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះការរក្សាការសម្ងាត់ក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈទាំងអស់។

    ជាកិច្ចចាប់ផ្តើម យើងត្រូវយល់អំពីអត្ថន័យនៃសុភាសិតនេះជាមុនសិន។ ពាក្យថា "និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ" ចង់សំដៅទៅលើបរិយាកាសនៅពេលយប់ដែលជាពេលស្ងប់ស្ងាត់។ នៅពេលមនុស្សម្នាក់និយាយអ្វីមួយ សំឡេងនោះនឹងធ្វើដំណើរទៅប៉ះទង្គិចនឹងព្រៃព្រឹក្សា ឬជញ្ជាំងផ្ទះ រួចឮរំពងទៅឆ្ងាយ ដែលងាយនឹងធ្វើឱ្យអ្នកដទៃស្តាប់ឮយ៉ាងច្បាស់ ទោះបីយើងស្មានថាគ្មានមនុស្សនៅក្បែរក៏ដោយ។ រីឯឃ្លាថា "និយាយថ្ងៃព្រៃមានត្រចៀក" គឺជាន័យតំណាងឱ្យភាពមិនប្រាកដប្រជានៃទីកន្លែង។ ទោះបីជាពេលថ្ងៃមើលទៅហាក់ដូចជាវាលកណ្តាល ឬទីកន្លែងដែលយើងស្មានថាមានសុវត្ថិភាព ក៏នៅតែអាចមានមនុស្សលាក់ខ្លួន ឬដើរកាត់ ដែលអាចលួចស្តាប់ឮនូវអ្វីដែលយើងនិយាយបានដែរ។ ជារួមមក សុភាសិតនេះចង់អប់រំថា គ្មានកន្លែងណាមួយដែលអាថ៌កំបាំងទាំងស្រុងនោះទេ បើយើងនិយាយស្តីដោយគ្មានការពិចារណា។

    ក្នុងន័យធៀប សុភាសិតនេះគឺជាមេរៀនស្តីពី "ការរក្សាការសម្ងាត់"។ មនុស្សយើងម្នាក់ៗតែងមានរឿងរ៉ាវផ្ទាល់ខ្លួន ឬរឿងរ៉ាវការងារដែលមិនត្រូវឱ្យអ្នកក្រៅដឹង។ ប្រសិនបើយើងនិយាយចេញទៅដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្ន ព័ត៌មានទាំងនោះនឹងរីករាលដាលដូចភ្លើងឆេះព្រៃ។ នៅក្នុងបរិបទសង្គម ជម្លោះជាច្រើនកើតឡើងដោយសារតែការនិយាយមិនប្រយ័ត្ន ការនិយាយដើមអ្នកដទៃ ឬការទម្លាយអាថ៌កំបាំងដែលមិនគួរនិយាយ។ ការដែលបុរាណលោកប្រៀបធៀបថាព្រៃមានត្រចៀក គឺចង់ឱ្យយើងយល់ថា សត្រូវ ឬអ្នកដែលចាំចាប់កំហុសយើង អាចនៅគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ ហេតុនេះត្រូវចេះគ្រប់គ្រងអណ្តាតរបស់ខ្លួនឱ្យបានល្អបំផុត។

    បើក្រឡេកមកមើលការអនុវត្តក្នុងជីវិតរស់នៅជាក់ស្តែង ជាពិសេសក្នុងយុគសម័យឌីជីថលនេះ សុភាសិតនេះនៅតែមានតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។ បច្ចុប្បន្ន "ព្រៃមានត្រចៀក" មិនមែនមានន័យត្រឹមតែមនុស្សដែលឈរលួចស្តាប់នៅក្រោយដើមឈើនោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចជាការថតសំឡេង ការ Screenshot សារសន្ទនា ឬការលួចស្តាប់តាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា។ រឿងរ៉ាវខ្លះដែលយើងគិតថាជជែកគ្នាលេងជាលក្ខណៈបុគ្គល អាចនឹងក្លាយជាបញ្ហាធំនៅពេលវាត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ។ ដូច្នេះ ការចេះពិចារណាមុននឹងនិយាយ ឬសរសេរអ្វីមួយ គឺជាគុណសម្បត្តិដ៏ប្រសើររបស់មនុស្សដែលមានការអប់រំខ្ពស់ និងមានវិចារណញ្ញាណ។

    សរុបមកវិញ សុភាសិត "និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ និយាយថៃ្ងព្រៃមានត្រចៀក" គឺជាការរំលឹកឱ្យមនុស្សម្នាក់ៗប្រកាន់ខ្ជាប់នូវស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច។ ការនិយាយស្តីគឺជាសិទ្ធិ ប៉ុន្តែការរក្សាការសម្ងាត់គឺជាកាតព្វកិច្ច និងជាសិល្បៈនៃការរស់នៅ។ យើងគួររៀននិយាយតែអ្វីដែលគួរនិយាយ នៅកន្លែងដែលត្រឹមត្រូវ និងជាមួយមនុស្សដែលយើងទុកចិត្តបានបំផុត។ ការរក្សាមាត់ឱ្យជិតប្រសើរជាងការនិយាយហូរហែរហើយនាំទុក្ខទោសមកដល់ខ្លួន និងអ្នកដទៃ។ ការចេះប្រើប្រាស់សម្តីដោយសតិសម្បជញ្ញៈ មិនត្រឹមតែការពារខ្លួនយើងពីគ្រោះថ្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងលើកកម្ពស់តម្លៃថ្លៃថ្នូររបស់យើងនៅក្នុងសង្គមទៀតផង។

ខាងក្រោមនេៈគឺជាគម្រោងតែង៖

• សុភាសិត៖ និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ និយាយថៃ្ងព្រៃមានត្រចៀក
  • អត្ថន័យត្រង់ (Literal Meaning)
    • ការបន្លឺសំឡេងនៅពេលយប់
    • បរិយាកាសស្ងប់ស្ងាត់ ធ្វើឱ្យឮសូរឆ្ងាយ
  • អត្ថន័យធៀប (Figurative Meaning)
    • ការរក្សាការសម្ងាត់
    • ការប្រុងប្រយ័ត្នគ្រប់ពេលវេលា
    • ផលវិបាកនៃការនិយាយស្តីមិនប្រយ័ត្ន
  • ការអនុវត្តក្នុងសង្គម
    • ការងាររដ្ឋបាល និងអាជីវកម្ម
    • ទំនាក់ទំនងបុគ្គល និងគ្រួសារ
    • សម័យកាលឌីជីថល (បណ្តាញសង្គម)
  • គោលបំណងអប់រំ
    • ភាពហ្មត់ចត់
    • ការចេះពិចារណាមុននិយាយ

ផ្នែកសំខាន់	ខ្លឹមសារសង្ខេប	ពាក្យគន្លឹះ
អត្ថន័យរួម	ដាស់តឿនឱ្យមនុស្សមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះពាក្យសម្តី ទោះនៅទីណាក៏ដោយ។	ប្រុងប្រយ័ត្ន, ការសម្ងាត់
និយមន័យយប់	យប់ស្ងាត់ សំឡេងឮច្បាស់ អាចមានអ្នកលួចស្តាប់បានងាយ។	ផ្ទប់ព្រៃ, ស្ងប់ស្ងាត់
និយមន័យថ្ងៃ	ទោះទីវាលកណ្តាលថ្ងៃ ក៏អាចមានភ្នែកច្រមុះ ឬអ្នកចាំតាមដាន។	ព្រៃមានត្រចៀក, បរិបទសង្គម
តម្លៃអប់រំ	បង្រៀនឱ្យស្គាល់កាលៈទេសៈ និងកុំទុកចិត្តអ្វីមួយរហូតដល់ភ្លេចខ្លួន។	វិចារណញ្ញាណ, សតិសម្បជញ្ញៈ

• I. សេចក្តីផ្តើម
  - ការណែនាំអំពីតម្លៃនៃសុភាសិតខ្មែរក្នុងការអប់រំចរិយាធម៌។
  - ការលើកយកសុភាសិត "និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ និយាយថ្ងៃព្រៃមានត្រចៀក" មកបង្ហាញ។
  - ចំណូលបញ្ហា៖ សារៈសំខាន់នៃការរក្សាការសម្ងាត់ និងការប្រុងប្រយ័ត្នមាត់ក។
• II. តួសេចក្តី
  ក. ការពន្យល់ន័យត្រង់៖
  - ហេតុអ្វីបានជាយប់ផ្ទប់ព្រៃ? (សូរពាក្យដែលនិយាយចេញទៅ ប៉ះនឹងដើមឈើ រួចឆ្លុះមកវិញ ឬឮដល់អ្នកជិតខាង)។
  - ហេតុអ្វីបានជាថ្ងៃព្រៃមានត្រចៀក? (ទោះជាទីកន្លែងធ្លាប់ស្ងាត់ ក៏អាចមានមនុស្សលាក់ខ្លួន ឬដើរកាត់ដែលយើងមើលមិនឃើញ)។
  ខ. ការពន្យល់ន័យធៀប៖
  - ពាក្យសម្តីគឺជាអាវុធមុខពីរ បើនិយាយមិនប្រយ័ត្ននឹងនាំទុក្ខដល់ខ្លួន។
  - គ្មានអាថ៌កំបាំងណាដែលមិនអាចធ្លាយចេញបានឡើយ ប្រសិនបើយើងមិនចេះរក្សាមាត់។
  - ការរំលឹកឱ្យចេះពិនិត្យមើលកាលៈទេសៈ និងមនុស្សជុំវិញខ្លួនមុននឹងនិយាយរឿងសំខាន់។
  គ. ការអនុវត្តក្នុងជីវភាពរស់នៅ៖
  - ក្នុងវិស័យនយោបាយ និងយោធា (ការរក្សាការសម្ងាត់ជាតិ)។
  - ក្នុងទំនាក់ទំនងគ្រួសារ និងមិត្តភក្តិ (ការចៀសវាងការនិយាយដើម ឬការបែកធ្លាយរឿងឯកជន)។
  - ក្នុងសម័យទំនើប៖ ទោះនិយាយក្នុងឆាត (Chat) ក៏ត្រូវប្រយ័ត្នព្រោះមានការ Screenshot។
• III. សេចក្តីបញ្ចប់
  - សរុបសេចក្តីមកវិញនូវអត្ថន័យរួមនៃសុភាសិត។
  - ទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួន៖ ការនិយាយតិច តែមានន័យ និងចំគោលដៅ គឺជាគុណធម៌នៃអ្នកប្រាជ្ញ។
  - បណ្តាំផ្ញើឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយចេះគ្រប់គ្រងសម្តីឱ្យបានល្អ។

ភិក្ខុ អកក្ខឡោ​ ថាច់ភឿងអាង

ថ្ងៃសៅរ៍ទី២៤ខែមករាឆ្នាំ២០២៦