ពុទ្ធភាសិត អំពីអប្បមាទធម៌
រតនសម្បត្តិរបស់អ្នកប្រាជ្ញ
(អប្បមាទញ្ច មេធាវី ធនំសេដ្ឋំវ រក្ខតិ)
អ្នកប្រាជ្ញ តែងរក្សាទុក្ខនូវសេចក្ដីមិនប្រមាទ ដូចជាបុគ្គលរក្សាទ្រព្យដ៏ប្រសើរ។
នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា គ្មានធម៌ណាមួយដែលត្រូវបានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សរសើរ និងសង្កត់ធ្ងន់ខ្លាំងជាង "សេចក្ដីមិនប្រមាទ" នោះឡើយ។ នៅក្នុងព្រះធម្មបទ គាថាទី ២៦ នៃអប្បមាទវគ្គ ព្រះអង្គបានត្រាស់សម្ដែងថា៖ "អប្បមាទញ្ច មេធាវី ធនំសេដ្ឋំវ រក្ខតិ" ដែលប្រែថា "អ្នកប្រាជ្ញ តែងរក្សានូវសេចក្ដីមិនប្រមាទ ដូចជាបុគ្គលរក្សាទ្រព្យដ៏ប្រសើរ"។ នេះគឺជាការប្រៀបធៀបដ៏មានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅបំផុត ដែលបង្ហាញថា សតិសម្បជញ្ញៈគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ពិតប្រាកដតែមួយគត់ដែលមនុស្សគួរខ្វល់ខ្វាយរក្សាទុក។
១. អត្ថន័យនៃសេចក្ដីមិនប្រមាទ និងអ្នកប្រាជ្ញ
ពាក្យថា អប្បមាទ មិនមែនគ្រាន់តែមានន័យថាការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះគ្រោះថ្នាក់ខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការរស់នៅដោយមានសតិ (Mindfulness) ភ្ញាក់រលឹកជានិច្ចចំពោះកាយ វាចា និងចិត្ត។ នៅក្នុង អប្បមាទសូត្រ ព្រះពុទ្ធបានប្រៀបធៀបសេចក្ដីមិនប្រមាទ ទៅនឹងដានជើងដំរី ដែលអាចគ្របដណ្ដប់ដានជើងសត្វទាំងពួងនៅលើផែនដី។ ចំណែកពាក្យថា មេធាវី ឬអ្នកប្រាជ្ញ សំដៅលើបុគ្គលដែលយល់ដឹងពីច្បាប់នៃកម្មផល (Karma) និងដឹងថាអ្វីជាប្រយោជន៍យូរអង្វែង។ អ្នកប្រាជ្ញមិនមែនគ្រាន់តែជាអ្នកមានវិជ្ជាខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងលោកិយទេ ប៉ុន្តែគឺជាអ្នកដែលដឹងថាជីវិតជារបស់មិនទៀង ហើយសេចក្ដីស្លាប់អាចមកដល់គ្រប់ពេល ហេតុនេះទើបពួកគេមិនបណ្ដែតបណ្ដោយចិត្តឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអកុសលធម៌។
២. ការរក្សាសេចក្ដីមិនប្រមាទដូចជាទ្រព្យដ៏ប្រសើរ
ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គប្រៀបសេចក្ដីមិនប្រមាទទៅនឹងទ្រព្យ? ទ្រព្យសម្បត្តិខាងក្រៅដូចជាមាស ប្រាក់ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ អាចត្រូវបានចោរលួច ភ្លើងឆេះ ឬវិនាសទៅតាមពេលវេលា។ ប៉ុន្តែសេចក្ដីមិនប្រមាទ គឺជាទ្រព្យជាប់នឹងខ្លួនដែលការពារបុគ្គលមិនឲ្យសាងអំពើអាក្រក់ និងជួយសន្សំកុសលធម៌។ នៅពេលដែលអ្នកប្រាជ្ញរក្សាសតិបានល្អ ពួកគេក៏អាចរក្សាសីលបានខ្ជាប់ខ្ជួន រក្សាចិត្តឲ្យស្ងប់ជាសមាធិ និងបង្កើតបញ្ញាដើម្បីកាត់ផ្ដាច់នូវសង្សារវដ្ដ។ នេះជាទ្រព្យដែលនាំទៅរក វិមុត្តិ ឬការរួចផុតពីទុក្ខ ដែលជាទ្រព្យខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត (Paramam Dhanam)។
៣. ការពិភាក្សាបែបវិភាគ (Dialectic Section)
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានមតិមជ្ឈដ្ឋានខ្លះឆ្ងល់ថា៖ "ប្រសិនបើយើងរស់នៅដោយភាពប្រុងប្រយ័ត្ន និងមិនប្រមាទគ្រប់ដង្ហើមចេញចូល តើជីវិតនឹងក្លាយជាការតឹងតែងពេក ឬបាត់បង់សេរីភាពក្នុងម្ចាស់ការលើការសប្បាយរីករាយឬទេ?"
ការបកស្រាយតាមផ្លូវធម៌: សេចក្ដីមិនប្រមាទ មិនមែនជាការរស់នៅដោយភាពភ័យខ្លាច ឬស្ត្រេស នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ សេចក្ដីមិនប្រមាទគឺជា "មាតានៃសេចក្ដីសុខ"។ មនុស្សដែលរស់នៅដោយសេចក្ដីប្រមាទ (ធ្វេសប្រហែស) តែងតែសាងកំហុសដែលនាំមកនូវការសោកស្ដាយតាមក្រោយ ដូចជាការសេពគ្រឿងស្រវឹងដែលនាំឲ្យបាត់បង់ស្មារតី រហូតដល់បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ (ដែលផ្ទុយពីមេត្តាធម៌)។ ការមានសតិមិនមែនជាការបង្ខាំងសេរីភាពទេ ប៉ុន្តែជាការដឹងខ្លួនដើម្បីកុំឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអន្ទាក់នៃតណ្ហាដែលនាំមកនូវទុក្ខ។ ដូចដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងគោលការណ៍ បដិច្ចសមុប្បាទ (Dependent Origination) កាលបើអវិជ្ជាមាន សង្ខារក៏មាន; ប៉ុន្តែបើមានសតិនិងមិនប្រមាទ យើងនឹងអាចកាត់ផ្ដាច់ខ្សែសង្វាក់នៃទុក្ខនេះបាន។
សេចក្ដីមិនប្រមាទគឺជាតួសតិដែលជាស្ពានចម្លងសត្វលោកចេញពីមហាសមុទ្រនៃទុក្ខ។ ក្នុងនាមជាពុទ្ធសាសនិក ឬជាមនុស្សជាតិដែលប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខ យើងគួរយកតម្រាប់តាមអ្នកប្រាជ្ញ ដោយការកសាង និងរក្សាសេចក្ដីមិនប្រមាទឲ្យដូចជាមហាសេដ្ឋីដែលថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនដូច្នោះដែរ។ ដូចដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់បានផ្ដាំផ្ញើជាបច្ឆិមវាចាមុននឹងបរិនិព្វានថា៖ "វយធម្មា សង្ខារា អប្បមាទេន សម្បាទេថ" (សង្ខារទាំងឡាយមានសេចក្ដីវិនាសទៅជាធម្មតា អ្នកទាំងឡាយចូលញ៉ាំងប្រយោជន៍ឲ្យសម្រេចដោយសេចក្ដីមិនប្រមាទចុះ)។
References:
- https://en.wikipedia.org/wiki/Dhammapada
- https://www.tipitaka.net/tipitaka/dhp/
- https://www.buddhanet.net/
- http://ti-kh.org/
- Appamāda (សេចក្ដីមិនប្រមាទ)
- និយមន័យ៖ ភាពភ្ញាក់រលឹក, ការមានសតិ, ភាពមិនធ្វេសប្រហែស
- លក្ខណៈ៖ ជាឫសគល់នៃកុសលធម៌ទាំងពួង (សព្វេសំ កុសលានំ ធម្មនំ មូលំ)
- Medhāvī (អ្នកប្រាជ្ញ)
- អ្នកមានបញ្ញាស្មារតីខ្ពង់ខ្ពស់
- អ្នកដែលមើលឃើញភ័យនៅក្នុងសេចក្ដីធ្វេសប្រហែស
- Dhanaṃ Seṭṭhaṃ (ទ្រព្យដ៏ប្រសើរ)
- ការប្រៀបធៀប៖ សេចក្ដីមិនប្រមាទ ដូចជាកំណប់ទ្រព្យ ឬរតនសម្បត្តិ
- ហេតុផល៖ ទ្រព្យខាងក្រៅអាចបាត់បង់ ប៉ុន្តែអប្បមាទធម៌ការពារសេចក្ដីសុខគ្រប់ជាតិ
- ការអនុវត្តក្នុងជីវិត
- សីល (ការរក្សាកាយវាចា)
- សមាធិ (ការតម្កល់ចិត្ត)
- បញ្ញា (ការដឹងច្បាស់តាមពិត)
| ពាក្យគន្លឹះ (Pali) | អត្ថន័យជាខ្មែរ | សារៈសំខាន់ក្នុងពុទ្ធសាសនា |
|---|---|---|
| Appamāda | សេចក្ដីមិនប្រមាទ | ជាមាតានៃធម៌ទាំងពួង និងជាពាក្យបណ្ដាំចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ |
| Medhāvī | អ្នកប្រាជ្ញ/អ្នកមានបញ្ញា | បុគ្គលដែលស្គាល់គុណ និងទោស ស្គាល់ប្រយោជន៍ និងមិនមែនប្រយោជន៍ |
| Rakkhati | រក្សា/ការពារ | ការយកចិត្តទុកដាក់មេ្តីមាត់ មិនឲ្យសតិរបូតចេញពីខ្លួន |
| Dhanaṃ Seṭṭhaṃ | ទ្រព្យដ៏ប្រសើរ | សេចក្ដីមិនប្រមាទជាទ្រព្យដែលចោរលួចមិនបាន និងនាំទៅរកនិព្វាន |
- I. សេចក្ដីផ្ដើម (Introduction)
- ការលើកយកពុទ្ធវចនៈក្នុងធម្មបទ គាថាទី ២៦ មកបង្ហាញ។
- សារៈសំខាន់នៃសេចក្ដីមិនប្រមាទក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងក្នុងផ្លូវធម៌។
- II. ការពន្យល់សេចក្ដី (Exegesis)
- អត្ថន័យនៃពាក្យថា "មិនប្រមាទ" តាមន័យព្រះត្រៃបិដក។
- ហេតុអ្វីបានជាអ្នកប្រាជ្ញចាត់ទុកសេចក្ដីមិនប្រមាទជាទ្រព្យ?
- ការប្រៀបធៀបរវាងទ្រព្យខាងក្រៅ (មាស ប្រាក់) និងទ្រព្យខាងក្នុង (សតិ)។
- III. ទំនាក់ទំនងជាមួយគោលធម៌ដទៃ (Synthesis with Dharma)
- សេចក្ដីមិនប្រមាទ និងច្បាប់កម្មផល (Karma)។
- ការផ្សារភ្ជាប់ជាមួយសតិសម្បជញ្ញៈ និងបដិច្ចសមុប្បាទ។
- IV. ការពិភាក្សាបែបវិភាគ (Dialectic/Debate)
- សំណួរ៖ តើការរស់នៅដោយសេចក្ដីមិនប្រមាទ ធ្វើឲ្យជីវិតបាត់បង់ភាពសប្បាយរីករាយឬទេ?
- ការដោះស្រាយតាមរយៈទស្សនៈ Right View (សម្មាទិដ្ឋិ)។
- V. សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន (Conclusion)
- សេចក្ដីសង្ខេបនៃគុណតម្លៃអប្បមាទធម៌។
- ដំបូន្មានសម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្ដែង។