អធិប្បាយសុភាសិតខ្មែរ
"ពុតគ្រូកុំត្រាប់ ច្បាប់គ្រូឲ្យយក"
គម្រោងតែង
- សុភាសិត៖ ពុតគ្រូកុំត្រាប់ ច្បាប់គ្រូឲ្យយក
- ពុតគ្រូ (ចំណុចអវិជ្ជមាន)
- ទម្លាប់ផ្ទាល់ខ្លួនមិនល្អ (ឧ. បារី ស្រា)
- សម្តីមិនសមរម្យក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះ
- កាយវិការដែលមិនមែនជាគំរូ
- ច្បាប់គ្រូ (ចំណុចវិជ្ជមាន)
- វិជ្ជាសម្បទា (ចំណេះដឹងតាមមុខវិជ្ជា)
- ចរិយាសម្បទា (សីលធម៌ និងវិន័យ)
- បំណិនជីវិត និងបទពិសោធន៍ល្អៗ
- តួនាទីរបស់សិស្ស
- ការចេះពិចារណា និងវិភាគ (Critical Thinking)
- ការជ្រើសរើសយកតែអ្វីដែលជួយអភិវឌ្ឍខ្លួន
- ការមិនបន្ទោសគ្រូទាំងស្រុងចំពោះចរិតធម្មជាតិ
| ពាក្យគន្លឹះ | អត្ថន័យ/ការពន្យល់ |
|---|---|
| ពុត | មាយាទអាក្រក់, ទម្លាប់មិនល្អ, ឬល្បិចកិច្ចកលដែលមិនគួរយកតម្រាប់តាម។ |
| ច្បាប់ | តម្រា, ចំណេះដឹង, វិន័យ, សីលធម៌ និងការប្រដៅណែនាំដ៏ត្រឹមត្រូវ។ |
| ត្រាប់ | ការធ្វើតាម, ការចម្លងតាម ឬការយកគំរូតាមសកម្មភាពណាមួយ។ |
| យក | ការទទួលយកមកអនុវត្ត, ការរៀនសូត្រ និងការរក្សាទុកជាមេរៀនជីវិត។ |
- I. សេចក្តីផ្តើម
- លំនាំបញ្ហា៖ តួនាទីរបស់គ្រូក្នុងនាមជាអ្នកបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស។
- ចំណូលបញ្ហា៖ ការលើកយកសុភាសិត "ពុតគ្រូកុំត្រាប់ ច្បាប់គ្រូឲ្យយក" មកបង្ហាញ។
- ចំណោទបញ្ហា៖ តើសុភាសិតនេះមានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅយ៉ាងណាខ្លះចំពោះអ្នកសិក្សា?
- II. តួសេចក្តី
- ការពន្យល់ពាក្យគន្លឹះ៖ "ពុត", "ច្បាប់", "ត្រាប់" និង "យក"។
- ការបកស្រាយខ្លឹមសារ៖
- ហេតុអ្វីមិនគួរត្រាប់ "ពុត"? (គ្រូជាមនុស្សមានខុសមានត្រូវ, ទម្លាប់បុគ្គល និងវិជ្ជាជីវៈត្រូវបែងចែកឱ្យដាច់)។
- ហេតុអ្វីត្រូវយក "ច្បាប់"? (តម្លៃនៃចំណេះដឹង និងក្រមសីលធម៌ដែលគ្រូផ្តល់ឱ្យគឺជាគោលការណ៍គ្រឹះ)។
- ការពិភាក្សា៖ ការប្រើប្រាស់វិចារណញ្ញាណក្នុងការរៀនសូត្រ និងការកសាងខ្លួនរបស់សិស្សានុសិស្ស។
- III. សេចក្តីបញ្ចប់
- សរុបមតិ៖ ការបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវតម្លៃនៃចំណេះដឹងដែលបានមកពីគ្រូ។
- មតិផ្ទាល់ខ្លួន៖ ការផ្តល់ដំបូន្មានដល់អ្នកសិក្សាឱ្យចេះចម្រាញ់យកអ្វីដែលល្អសម្រាប់អនាគត។
អត្ថបទតែង
ពុតគ្រូកុំត្រាប់ ច្បាប់គ្រូឲ្យយក
នៅក្នុងសង្គមខ្មែរតាំងពីបុរាណកាលមក គ្រូបង្រៀនត្រូវបានគេគោរពស្រឡាញ់ និងចាត់ទុកថាជាមាតាបិតាទីពីរ ឬជាព្រះរស់ដែលបានផ្តល់ពន្លឺចំណេះដឹងដល់សិស្សានុសិស្ស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងនាមជាមនុស្សជាតិ គ្រូបង្រៀនក៏មិនអាចជៀសផុតពីកំហុសខុសឆ្គង ឬមានចំណុចខ្វះខាតខ្លះៗដែលជាទម្លាប់ផ្ទាល់ខ្លួននោះដែរ។ ហេតុដូចនេះហើយ ទើបបុព្វបុរសខ្មែរបានចងក្រងជាសុភាសិតមួយទុកជាការដាស់តឿនស្មារតីថា "ពុតគ្រូកុំត្រាប់ ច្បាប់គ្រូឲ្យយក" ដើម្បីឱ្យអ្នកសិក្សាចេះបែងចែករវាងចំណេះដឹង និងបុគ្គលិកលក្ខណៈបុគ្គល។
ជាកិច្ចចាប់ផ្តើម ដើម្បីយល់ឱ្យកាន់តែច្បាស់នូវអត្ថន័យនៃសុភាសិតនេះ យើងគួរយល់នូវពាក្យគន្លឹះមួយចំនួនជាមុនសិន។ ពាក្យថា "ពុត" ក្នុងទីនេះសំដៅលើមាយាទ ឬទម្លាប់មិនល្អដែលមិនមែនជាផ្នែកនៃមេរៀន ឬវិជ្ជាជីវៈ។ ចំណែកពាក្យថា "ច្បាប់" គឺសំដៅលើចំណេះវិជ្ជា វិន័យ សីលធម៌ និងការអប់រំដែលជាខ្លឹមសារគោលសម្រាប់យកទៅកសាងជីវិត។ រីឯពាក្យថា "ត្រាប់" និង "យក" គឺជាសកម្មភាពនៃការចម្លងតាម និងការទទួលយកមកអនុវត្តតាមលំដាប់លំដោយ។
ឃ្លាទីមួយនៃសុភាសិតដែលថា "ពុតគ្រូកុំត្រាប់" ចង់ដាស់តឿនសិស្សានុសិស្សថា គ្រូបង្រៀនក៏ជាមនុស្សធម្មតាដែលមានអារម្មណ៍ មនោសញ្ចេតនា និងមានទម្លាប់ផ្សេងៗគ្នា។ គ្រូខ្លះអាចនឹងមានទម្លាប់ផ្ទាល់ខ្លួនដែលមិនល្អ ដូចជាការនិយាយស្តីឆ្គាំឆ្គង ការសេពគ្រឿងស្រវឹង ឬបារីជាដើម។ ទម្លាប់ទាំងនេះគឺជា "ពុត" ឬជាចរិតលក្ខណៈបុគ្គលដែលមិនពាក់ព័ន្ធនឹងវិទ្យាសាស្ត្រ ឬចំណេះដឹងដែលគាត់កំពុងបង្រៀននោះទេ។ សិស្សានុសិស្សមិនត្រូវយកចំណុចអវិជ្ជមានទាំងនេះមកធ្វើជាគំរូសម្រាប់អនុវត្តតាមឡើយ ព្រោះវានឹងនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងអនាគតរបស់ខ្លួនឯង។ ការដែលសិស្សយកតម្រាប់តាមទម្លាប់អាក្រក់របស់គ្រូ ដោយគ្រាន់តែសំអាងថា "គ្រូខ្ញុំក៏ធ្វើដែរ" គឺជាការយល់ច្រឡំដ៏ធំធេង និងជាការបំផ្លាញខ្លួនឯង។
ផ្ទុយទៅវិញ ឃ្លាទីពីរ "ច្បាប់គ្រូឲ្យយក" គឺជាការសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើខ្លឹមសារ និងគុណតម្លៃនៃអ្វីដែលគ្រូបានផ្តល់ឱ្យ។ អ្វីដែលហៅថា "ច្បាប់" ក្នុងន័យនេះ រួមមាន៖ ចំណេះដឹងតាមមុខវិជ្ជាឯកទេស, បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង, ការណែនាំអំពីគុណធម៌ និងសុជីវធម៌ក្នុងសង្គម។ ទាំងនេះគឺជាទ្រព្យជាប់ខ្លួនដែលសិស្សត្រូវតែខិតខំក្រេបជញ្ជក់ និងយកមកអនុវត្តឱ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួន។ គ្រូបង្រៀនម្នាក់អាចនឹងមានសម្តីអាក្រក់បន្តិចមែន ប៉ុន្តែប្រសិនបើបច្ចេកទេសបង្រៀន និងចំណេះដឹងដែលគាត់ផ្ទេរឱ្យមានគុណភាពខ្ពស់ នោះសិស្សត្រូវតែទទួលយកចំណេះដឹងនោះជាដាច់ខាត។ ការចេះបែងចែករវាង "ចំណេះវិជ្ជា" និង "ចរិតលក្ខណៈ" គឺជាសញ្ញានៃអ្នកប្រាជ្ញដែលចេះចម្រាញ់យកតែខ្លឹមសារដែលផ្តល់ប្រយោជន៍។
លើសពីនេះទៅទៀត សុភាសិតនេះក៏បានបង្រៀនយើងអំពីការប្រើប្រាស់ វិចារណញ្ញាណ។ ក្នុងការរៀនសូត្រ សិស្សមិនមែនជាម៉ាស៊ីនថតចម្លងដែលត្រូវទទួលយកគ្រប់យ៉ាងពីគ្រូនោះទេ។ ការរៀនសូត្រប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព គឺការរៀនដោយមានការវិភាគ (Critical Thinking)។ យើងត្រូវដឹងថាអ្វីដែលជាផ្លូវត្រូវ និងអ្វីដែលជាផ្លូវខុស។ បើទោះជាគ្រូបង្រៀនជាអ្នកបង្ហាញផ្លូវក៏ដោយ ប៉ុន្តែសិស្សខ្លួនឯងគឺជាអ្នកដើរលើផ្លូវនោះ ដូច្នេះការជ្រើសរើសយកតែអ្វីដែលល្អមកដាក់ក្នុងខ្លួន គឺជាការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់បំផុតចំពោះអនាគតរបស់ខ្លួនឯង។
សរុបសេចក្តីមក សុភាសិត "ពុតគ្រូកុំត្រាប់ ច្បាប់គ្រូឲ្យយក" នៅតែមានតម្លៃជានិច្ចសម្រាប់គ្រប់សម័យកាល។ វាជាបន្ទាត់សម្រាប់វាស់ស្ទង់ការរៀនសូត្រ ដែលតម្រូវឱ្យសិស្សានុសិស្សមានសតិសម្បជញ្ញៈខ្ពស់។ យើងត្រូវតែគោរព និងទទួលយកចំណេះដឹង (ច្បាប់) ដ៏មានតម្លៃពីគ្រូ ប៉ុន្តែត្រូវជៀសវាងការយកតម្រាប់តាមទម្លាប់មិនល្អ (ពុត) របស់ពួកគាត់។ ការធ្វើបែបនេះ មិនត្រឹមតែជួយឱ្យយើងក្លាយជាមនុស្សដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយឱ្យយើងក្លាយជាបុគ្គលដែលមានបុគ្គលិកលក្ខណៈល្អប្រពៃក្នុងសង្គមទៀតផង។
កូនខ្មែររំដួល រៀនរស់ រៀនប្រឹង រៀនធ្វើ រៀនជម្នះខ្លួន បើមិនបានសម្រាប់ជាតិ ក៏ដើម្បីខ្លូនដែរ!!!